جایگاه صنعت ایران در جهان

صنعت در ایران 38 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را شامل می‌ شود و بعد از واحد های خدماتی دومین بخش مهم اقتصادی در کشور ایران است. تا سال 1392 یعنی پیش از اینکه موانع تخریب کننده ی اقتصادی ناشی از تحریم‌ها صنعت ایران را دچار مشکل کند و قبل از اینکه قیمت نفت در بازارهای جهانی کاهش پیدا کند، چیزی در حدود ۸۱ هزار واحد صنعتی کوچک و متوسط در کشور ما فعالیت می‌ کردند که برای 1000000 نفر از مردم ایران فرصت شغلی ایجاد کرده بودند.

این بخش های صنعتی به وسیله ی منابع مالی بانک‌ ها و موسسات مالی راه ‌اندازی می‌شدند و رشد می‌ کردند اما تحریم‌ های بانکی آمریکا و اروپا بر ضد ایران و بیشتر شدن مشکلات اقتصادی این کشور باعث شد که تامین مالی پروژه ‌های صنعتی کاری بس مشکل شود و اقتصاد ایران فرصت کمتری برای راه‌ اندازی واحد های صنعتی داشته باشد.

مجله ی فایننشل تایمز در یک گزارش با اشاره به شرایط صنعت ایران در سال‌ های پس از تحریم بانکی نوشته است: از سال 1392 تاکنون حدود 5/1 از بخش های صنعتی کوچک و متوسط ایران به طور کاملا رسمی تعطیل شدند و تعداد زیادی نیز حجم کاری خود را کم کردند با این نیت که بعد از حل شدن مساله انرژی اتمی با آمریکا دوباره بتوانند به چرخه فعالیت های اقتصادی جهانی باز گردند.

این راه حلی بود که بخش های صنعتی بعد از کم شدن نقدینگی و عدم دسترسی به مارکت های مالی خارجی در پیش گرفته ‌اند و به نظر می‌ آید بهترین راه حل ممکن بوده است اما انتظار می‌رود تا پایان سال 1400 سرمایه گذاری و در نهایت تولید در این بخش ها با شیب تندی رشد کند و صنعت ایران توسعه بیشتری پیدا کند.

نتیجه ی توجه به صنعت های کوچک و متوسط هنگامی مشخص می‌ شود که بدانیم صنعت های کوچک 90 درصد از کل واحد های صنعتی فعال در ایران را به خود اختصاص می‌ دهد و 18 درصد از محصولات صنعتی در ایران به وسیله ی این بخش های صنعتی کوچک و متوسط انجام می‌ گیرد. بخش های صنعتی کوچک برای 40 درصد از جمعیت متقاضی در صنعت ایران کار ایجاد کرده ‌اند و به همین علت تاثیر به سزایی برای اقتصاد ایران دارند. ولی مقایسه ارقام به زیبایی نشان می‌ دهد که بازده کم این بخش های تولیدی و سطح پایین تکنولوژی که در پی تحریم ‌ها به وجود آمد یک ایراد بزرگ برای اقتصاد ایران به حساب می آید.

نیویورک تایمز در باره ی علت بازده پایین فعالیت‌ های صنعتی در ایران در سال‌ های گذشته نوشت: سرمایه ‌گذاری پایین در واحد تحقیق و توسعه در ایران، سرمایه ‌گذاری پایین در توسعه ی تکنولوژی در نتیجه ی تحریم ‌های اقتصادی، عدم سرمایه ‌گذاری در ارتقای راندمان کاری کارگران و کارمندان و فقط توجه به پر کردن ساعات کاری مشخص شده بدون تمرکز بر میزان کار انجام ‌شده یا کیفیت انجام کار همگی باعث شده اند که نسبت سهم محصولات صنعتی بخش های کوچک به کل تولیدات کم باشد. از طرف دیگر مشکل نداشتن دسترسی به منبع مالی معتبر به دلیل وضع تحریم ‌های اقتصادی و کم بودن نقدینگی در کشور هم مانع دیگری بود که زمینه را برای کم تر شدن بازده فعالیت ‌های صنعتی فراهم کرد.

اما از بین بردن این مشکلات با توجه به زیرساخت‌ های اقتصادی و انسانی موجود در ایران به راحتی امکان‌ پذیر است. نیویورک تایمز در این مورد گفت: ایران زیرساخت ‌های بسیار خوبی برای رشد اقتصادی و صنعتی دارد. ایران جمعیتی جوان و تحصیل ‌کرده دارد که همگی به دنبال کار می باشند و برای حضور در صنعت و انجام فعالیت‌ های اثرگذار آماده هستند. همینطور زیرساخت‌ های جاده‌ ای ایران هم پیشرفت کرده است و سرمایه ‌گذاری در صنعت و معدن هم در اولویت کاری دولت قرار دارد. بنابراین با بهره ‌بردن از این پتانسیل‌ ها است که می‌ توان انتظار پیشرفت تولیدات صنعتی را در ایران داشت.

مهم‌ ترین صنایع ایران

از پر اهمیت ترین صنعت های تولیدی در ایران می‌ توان به صنعت فولاد و صنعت خودرو اشاره کرد. صنعت خودرو ایران از نظر بزرگی در جایگاه دوم خاورمیانه قرار دارد و هر سال بالغ بر یک میلیون دستگاه خودرو تولید می کند.

در حالی که ظرفیت تولید خودرو در این صنعت بالغ بر یک و نیم میلیون دستگاه می باشد. ایران بعد از چین بیشترین نرخ رشد تولید خودرو در فاصله ی سال‌ های 1388 تا 1393 را داشته است اما در حال حاضر صحبت در مورد ضرورت پیشرفت تکنولوژی تولید خودرو در ایران به منظور افزایش میزان ایمنی محصولات این صنعت می باشد.نیویورک تایمز در مورد شرایط صنعت خودرو ایران نوشت: صنعت خودرو در ایران قابلیت افزایش تولید را دارد و قرارداد هایی که با شرکت‌ های خارجی امضا کرده است می ‌تواند زمینه را برای تبدیل شدن ایران به یک صادر کننده ی بزرگ خودرو در کل خاورمیانه فراهم کند.

اما برای رسیدن به این هدف باید سرمایه ‌گذاری در پیشرفت تکنولوژی تولید افزایش یابد. در صورت بیشتر شدن سطح تکنولوژی در صنعت خودرو و افزایش میزان ایمنی خودرو های تولید ‌شده در ایران و تطبیق پیدا کردن با استاندارد های جهانی، ایران می ‌تواند خودروهایش را به مارکت جهانی هم صادر کند و گام در راهی بگذارد که صنعت خودروسازی کره جنوبی گذاشت. البته تا زمانی که ایران نتوانسته رابطه ی اقتصادی سالمی با دنیا برقرار کند، تحقق این هدف امکان‌ پذیر نخواهد بود اما می ‌تواند برنامه ‌ریزی و فراهم کردن زیرساخت ‌ها را شروع کند.

ایران ذخایر نفت و گاز طبیعی بسیاری دارد و در واقع سومین تولید کننده ی بزرگ اوپک به حساب می آید. سرمایه ‌گذاری ایران در تولید گاز طبیعی به ویژه در مورد پارس جنوبی، این کشور را به یک کشور تاثیر گذار در بازار گاز طبیعی جهان بدل کرده است. بر اساس آمار های داده ‌شده از طرف بانک جهانی سومین شرکت بزرگ نفتی در جهان به ایران تعلق دارد. این کشور چهل و ششمین کشور بزرگ تولید کننده ی فرآورده ‌های پتروشیمی می باشد و پیش‌ بینی می‌ شود بعد از به ثبات رسیدن روابط اقتصادی ایران با غرب و افزایش سرمایه‌ گذاری خارجی در صنعت پتروشیمی ایران این کشور بتواند جایگاه چهلم دنیا را به خود اختصاص دهد. البته تحقق این هدف در بهترین حالت در سال 1404 خواهد بود.

از دیگر صنایع مهم ایران، صنعت فولاد می باشد که در گذر سال ‌های اخیر با شتاب زیادی رشد کرد. ایران از نظر تولید فولاد در خاورمیانه و شمال آفریقا جایگاه اول را دارد و تولید کننده ی شانزدهم فولاد در جهان می باشد. اهمیت صنعت فولاد در ایران و سودی که این صنعت برای اقتصاد ایجاد می‌کند به اندازه‌ ای است که هر‌ساله سرمایه‌ گذاری زیادی در بخش صنعت فولاد ایران انجام می‌شود. ایران در سال 1387 به اندازه ی 11 میلیون تن فولاد تولید کرد و ظرفیت تولید فولاد در ایران در سال 1388 میلادی به ۲۰ میلیون تن افزایش یافت. این کشور اعلام کرده بود تا سال 1394 ظرفیت تولید خود را به ۳۵ میلیون تن خواهد رساند ولی تحریم‌ های بانکی در مسیر تحقق این هدف اختلال ایجاد کرد.

صنعت سیمان هم در ایران توسعه زیادی پیدا کرده است. ایران در میان ۱۸۹ کشور جهان جایگاه پنجم را از نظر تولید سیمان در جهان دارد و 2 درصد از سیمان کل جهان را تولید می کند. در سال ‌های گذشته ایران جزو صادر کنندگان این محصول قرار گرفت. بانک جهانی اعلام کرد ایران جزو 8 کشور بزرگ تولید کننده ی آهن و سنگ ‌آهن در جهان می باشد.

در حال حاضر با توجه به نیاز این کشور به توسعه ی صنعتی و قابلیت رشد بالای ایران در این بخش می ‌توان انتظار داشت با برداشته شدن تحریم‌ ها و از سر گیری رابطه ی اقتصادی با ثبات ایران با کشورهای صنعتی و توسعه ‌یافته ی غربی، این کشور بتواند از سرمایه‌ های خارجی و تکنولوژی ‌های جدید در صنعت خود استفاده کند و باز هم بتواند شاهد شکوفایی بخش صنعت و معدن خود باشد. پیشرفت بخش صنعت خواهد توانست ایران را به قطب صنعتی خاورمیانه بدل کند و باعث شود رشد شاخص‌ های اقتصادی و صنعتی باعث افزایش سطح رفاه مردم شود.